Op 1 juli 2019 verloor ik mijn bonusmoeder, Deborah. Het is inmiddels meer dan zeven jaar geleden. Als ik dat zo opschrijf, voelt dat eigenlijk best bijzonder. Zeven jaar. Een hele lange tijd, maar tegelijkertijd kan het soms voelen alsof het nog helemaal niet zo lang geleden is. Toen Deborah overleed, had ik het er ontzettend moeilijk mee. Het verdriet was groot en het gemis voelde zwaar. Ik moest leren omgaan met het feit dat iemand die onderdeel was van mijn leven, er ineens niet meer was. En ik denk dat ik toen niet had kunnen bedenken hoe anders ik er jaren later naar zou kijken. Want inmiddels ben ik over haar dood heen. Dat klinkt misschien heel hard. Misschien denken mensen bij die woorden: Hoe kun je nou over de dood van iemand heen zijn?
Maar voor mij betekent het niet dat ik Deborah vergeten ben. Het betekent dat het verdriet niet meer mijn leven beheerst. Ik mis haar nog steeds. Alleen huil ik niet meer om haar. Ik dacht dat ik iets verkeerd deed. Jarenlang dacht ik dat ik haar sterfdag ieder jaar zou moeten herdenken. Dat vond ik ergens ook vanzelfsprekend. Iemand die belangrijk voor je is is overleden, dus op die dag sta je stil bij die persoon. Je denkt terug aan wat er is gebeurd. Misschien brand je een kaarsje. Misschien kijk je naar foto's. Misschien laat je je verdriet toe. Ieder jaar dacht ik weer: Dit jaar ga ik de sterfdag van Deborah herdenken. Maar uiteindelijk deed ik dat niet.
En hetzelfde gebeurde met mijn opa's en oma. Ook zij zijn er niet meer. Ook hen mis ik. Maar hun sterfdagen worden niet ieder jaar een groot moment waarop ik bewust verdrietig ben. En eerlijk gezegd heb ik daar vroeger best mee geworsteld. Ik vroeg mezelf af: Waar ben ik mee bezig? Hoe kan ik ze zo vergeten? Waarom ben ik niet verdrietig op deze dagen? Alsof ik mezelf moest bewijzen dat ik ze nog steeds belangrijk vond. Maar inmiddels weet ik beter. Ik ben ze helemaal niet vergeten. Vergeten en verdergaan zijn twee verschillende dingen. Ik ben Deborah niet vergeten. Ik ben mijn opa's en oma niet vergeten. Ik denk alleen niet iedere dag meer aan het feit dat ze er niet meer zijn. En dat is een groot verschil.
Ik kan tegenwoordig aan ze denken zonder dat er meteen verdriet bij komt kijken. Een herinnering hoeft niet altijd pijn te doen. Sommige herinneringen zijn gewoon onderdeel geworden van mijn leven. Ze horen bij mijn verleden. Bij mijn verhaal. Bij wie ik ben geworden. En misschien is dat juist wat verwerking doet. Het verdriet verdwijnt niet omdat iemand ineens niets meer voor je betekent. Het verdriet verandert omdat jij leert leven met het feit dat die persoon er niet meer is. Je hoeft niet eeuwig verdrietig te blijven Ik denk dat er soms een soort verwachting bestaat rondom rouw. Alsof je moet blijven laten zien dat je iemand mist.
Alsof verdriet een bewijs is van liefde. Maar zo zie ik het inmiddels niet meer. Ik hoef niet te huilen om te bewijzen dat ik van Deborah hield. Ik hoef haar sterfdag niet ieder jaar uitgebreid te herdenken om te bewijzen dat ze belangrijk voor me was. Ik hoef mezelf niet verdrietig te maken om te bewijzen dat ik haar mis. Ik heb van haar gehouden. Ze heeft een plek in mijn leven gehad. Ze is onderdeel van mijn herinneringen. Dat verandert niet omdat ik nu verder leef. Het leven gaat namelijk door. En dat is misschien wel iets wat ik door de jaren heen heb geleerd. Het leven wacht niet.
Er komen nieuwe mensen op je pad. Nieuwe herinneringen. Nieuwe gebeurtenissen. Je maakt plannen, je lacht, je hebt plezier en je gaat verder met je eigen leven. En dat mag. Sterker nog, ik denk dat dat juist de bedoeling is. Ik denk niet dat iemand die van je gehouden heeft, zou willen dat je de rest van je leven verdrietig blijft omdat diegene er niet meer is. Je mag weer gelukkig zijn. Je mag genieten. Je mag lachen zonder je daarna schuldig te voelen. En je mag op een dag wakker worden en merken dat je helemaal niet meer hebt gehuild om iemand die je bent verloren. Dat betekent niet dat je minder van die persoon bent gaan houden. Het betekent dat de wond is geheeld.
Tijd heelt inderdaad wonden. Vroeger vond ik het gezegde 'tijd heelt alle wonden' misschien maar een cliché. Maar nu begrijp ik het beter. Tijd maakt het verlies niet ongedaan. Je krijgt degene die je verloren bent niet terug. Maar de pijn wordt zachter. Wat ooit iedere keer opnieuw pijn deed, wordt uiteindelijk een herinnering waar je naar kunt kijken zonder eraan kapot te gaan. Het verdriet verandert langzaam in iets anders. In liefde. In herinneringen. In dankbaarheid voor de tijd die je samen hebt gehad. En misschien zelfs in een glimlach. Ik mis ze, maar het doet geen pijn meer.
Dat is misschien de beste manier waarop ik het kan uitleggen. Ik mis Deborah. Ik mis mijn opa's en oma. Maar het gemis houdt me niet meer gevangen. Ik hoef niet meer iedere verjaardag of sterfdag terug te gaan naar het verdriet. Ik hoef niet ieder jaar opnieuw te rouwen alsof ik weer terug bij het begin ben. Ik heb mijn verdriet verwerkt. En dat betekent niet dat ik ze achter me heb gelaten. Ik heb ze meegenomen. Alleen draag ik ze niet meer mee als verdriet. Ik draag ze mee als herinnering. Misschien is dat wel wat loslaten betekent. Loslaten betekent voor mij niet dat je iemand vergeet. Het betekent dat je accepteert dat iemand niet meer terugkomt en dat je toch verder durft te leven. Je laat niet de persoon los. Je laat het verdriet los.
En misschien is dat wel het verschil. Want sommige mensen blijven voor altijd onderdeel van je. Ook als je ze niet meer iedere dag mist. Ook als je niet meer huilt. Ook als hun sterfdag gewoon voorbijgaat zonder dat je er bewust bij stilstaat. Ik hoef Deborah niet ieder jaar te herdenken om haar te herinneren. Ik hoef mijn opa's en oma niet ieder jaar verdrietig te missen om te weten hoeveel ze voor mij betekenden. Ze zitten ergens anders. Niet meer in mijn verdriet, maar in mijn herinneringen. En daar zullen ze altijd blijven. Want iemand vergeten doe je niet doordat je verdergaat. Je vergeet iemand pas wanneer die persoon geen deel meer uitmaakt van je verhaal. En dat zal bij mij nooit gebeuren. Ik ben verdergegaan. Maar ik ben ze nooit vergeten. Liefs Priscilla
Reactie plaatsen
Reacties
Mooi geschreven!